Ekzositoz (ya da
ekzostoz), kemik yüzeyinden dışa doğru büyüyen kemik çıkıntılarıdır. Tıp
literatüründe her iki yazım biçimi de (ekzositoz / ekzostoz) kullanılmakla
birlikte aynı klinik tabloyu tarif etmektedir. Bu çıkıntılar iyi huylu
olabildiği gibi, bazı durumlarda izlem gerektiren bir süreç de olabilir.
Ekzositoz ve Ekzostoz: Fark Var Mı?
Ekzositoz ve
ekzostoz aynı kavramı ifade etmektedir; yalnızca yazım farklılığı
bulunmaktadır. Her ikisi de kemik doku üzerinde oluşan benign kemik çıkıntısını
tanımlar. Türkçe tıp yazınında her iki form da yaygın biçimde kullanılmaktadır.
Ekzositoz Türleri
Osteokondrom (En Sık Görülen Form)
Kemik yüzeyinden
çıkan, kıkırdak bir başlıkla örtülü iyi huylu kemik tümörüdür. Tek (soliter
osteokondrom) veya çok sayıda (herediter multipl ekzostoz — HME) olabilir.
Subungual Ekzositoz
Tırnak altında,
genellikle büyük parmak ucunda gelişen sert, ağrılı kemik çıkıntısıdır. Travma
veya kronik baskı tetikleyici olabilir.
Reaktif Ekzositoz
Kronik mekanik
stres, enfeksiyon veya periost hasarına yanıt olarak gelişen kemik
çıkıntısıdır.
Herediter Multipl Ekzostoz (HME)
Otozomal dominant
kalıtılan ve vücudun birden fazla yerinde osteokondrom oluşumuyla karakterize
genetik bir bozukluktur. EXT1 ve EXT2 gen mutasyonlarına bağlıdır.
Ekzositoz Belirtileri
•
Etkilenen bölgede sert,
dokunulabilir şişlik
•
Hareket sırasında çevre
dokulara baskı ile oluşan ağrı
•
Komşu sinir ve damarlara
baskı (uyuşma, karıncalanma)
•
Kas veya tendon sürünmesine
bağlı hareket kısıtlılığı
•
Bazı vakalarda tamamen
asemptomatik (belirti vermez)
Ekzositoz Tanısı
•
Röntgen (X-ray): İlk
değerlendirme için yeterlidir; kıkırdak başlığı görüntülenmez.
•
MRI: Kıkırdak başlık
kalınlığını değerlendirmede kritiktir (>2 cm kalınlık malignite şüphesi
yaratır).
•
CT: Tümörün kemikle
ilişkisini detaylandırır.
Ekzositoz Tedavisi
İzlem
Belirti vermeyen
ekzositozlar yakın klinik ve radyolojik izlemle takip edilebilir. Özellikle
çocukluk çağında büyüme plağı kapandıktan sonra çıkıntının büyümesi durması
beklenir.
Cerrahi Eksiyon
Ağrı, komşu
yapılara baskı veya kozmetik sorun yaratan ekzositozlarda cerrahi eksizyon
uygulanır. Pedikül ile birlikte kemik tabanından tamamen çıkarılması nüks
riskini minimize eder.
Malign Dönüşüm İzlemi
Özellikle HME
vakalarında osteokondromun kondrosarkoma dönüşüm riski (%0,5-2) nedeniyle
periyodik MRI ile kıkırdak başlık takibi önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Ekzositoz tehlikeli midir?
İzole ekzositoz
genellikle iyi huyludur ve tehlikeli değildir. Ancak hızla büyüyen, ağrılı ya
da MRI'da kıkırdak başlığı kalın (>2 cm) bulunan lezyonlar mutlaka ortopedik
onkoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Ekzositoz kendi kendine geçer mi?
Osteokondrom
formunda büyüme plağı kapandığında lezyonun büyümesi durur ancak kendiliğinden
kaybolması beklenmez. Belirti vermeyen durumlarda izlem yeterlidir.
